АДАМ ҚАДІРІ – ҚОҒАМНЫҢ АДАМГЕРШІЛІК ӨЛШЕМІ

АДАМ ҚАДІРІ – ҚОҒАМНЫҢ АДАМГЕРШІЛІК ӨЛШЕМІ

Адамды құрметтеу оның лауазымына, әлеуметтік жағдайына немесе қоғамдағы орнына байланысты болмауы керек. Әрбір адамның өзіне тән қадір-қасиеті, ар-намысы және жеке шекарасы бар. Оны бағалау – мәдениетті қоғамның қалыптасуына ықпал ететін маңызды адамгершілік ұстанымдардың бірі.

Қазақстан Республикасының Конституциясында адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін қорғауға ерекше мән берілген. Атап айтқанда, 20-бапта адамның ар-намысы мен қадір-қасиетіне қол сұғуға болмайтыны және олардың заңмен қорғалатыны бекітілген. Бұл норма әр азаматтың жеке тұлға ретінде құрметтелуге құқығы бар екенін көрсетеді.

Адамның қадір-қасиетін қорғау тек құқықтық талаптарды орындаумен шектелмейді. Оның мәні күнделікті қарым-қатынастан, өзгенің пікіріне құрметпен қараудан, орынсыз сөз айтудан аулақ болудан және адамның жеке басын кемсітпеуден көрінеді. Кейде ойланбай айтылған бір ауыз сөздің өзі адамның көңіліне қаяу түсіріп, өзіне деген сеніміне әсер етуі мүмкін. Сондықтан сөйлеген сөзімізге жауапкершілікпен қарау – өзара сыйластықтың маңызды белгісі.

Бұл мәселе отбасында да, білім беру ұйымдарында да, еңбек ұжымдарында да өзекті. Отбасында баланың пікірін тыңдау, оның сезіміне құрметпен қарау және қателігін кемсіту арқылы емес, түсіндіру арқылы түзету маңызды. Мектепте оқушылар арасындағы әлімжеттік пен мазақтаудың алдын алу, әр баланың өзін қауіпсіз сезінуіне жағдай жасау қажет. Ал еңбек ұжымында әріптестердің қадір-қасиетін құрметтеу сенімді қарым-қатынас пен қолайлы жұмыс ортасын қалыптастырады.

Қазіргі ақпараттық кеңістікте де адамның ар-намысын қорғау мәселесі ерекше назар аударуды қажет етеді. Әлеуметтік желілерде жарияланған пікір, жазба немесе бейнематериал көпшілікке жылдам таралады. Алайда ақпаратты еркін тарату өзгені қорлауға, жалған мәлімет арқылы беделіне нұқсан келтіруге немесе жеке өміріне негізсіз араласуға құқық бермейді. Әрбір қолданушы жарияланымның салдарын ойлап, ақпараттық мәдениетті сақтауы керек.

Қоғамда әртүрлі пікірдің болуы заңды құбылыс. Адамдар белгілі бір мәселе жөнінде келіспеуі мүмкін. Бірақ пікір қайшылығы жеке тұлғаны кемсітуге немесе оның ар-намысына тиюге себеп болмауы тиіс. Өз көзқарасын дәлелмен жеткізіп, қарсы пікірді сабырмен тыңдай білу – құқықтық мәдениеттің де, адамгершіліктің де көрінісі.

Адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін қорғауда заңның орны ерекше. Дегенмен құқықтық нормалардың қоғам өмірінде нақты мәнге ие болуы азаматтардың өз құқықтарын білуімен қатар, өзгенің де құқықтарын құрметтеуіне байланысты. Әр адам өзіне қалай қарым-қатынас жасалғанын қаласа, өзгеге де сондай ізет танытуға ұмтылғаны жөн.

Қорыта айтқанда, адамның қадір-қасиетін құрметтеу – қоғамдағы ізгі қарым-қатынастың негізі. Бір-бірімізді кемсітпей, өзгенің ар-намысына жауапкершілікпен қарап, әр адамның жеке тұлға ретіндегі құндылығын мойындау арқылы ғана сыйластыққа негізделген орта қалыптастыра аламыз. Заң адам құқығын қорғаудың негізін белгілесе, оны күнделікті өмірде құрметтеу мәдениетін қалыптастыру әрқайсымыздың іс-әрекетімізден басталады.

Қожайхан Бижанов,

Аудандық ардагерлер кеңесінің төрағасы.

Поделиться ссылкой: