2024 жылдың 1 наурызынан бастап елімізде сағат ауысады

85 Views

Жыл бойы қазақстандық ғалымдар мен түрлі салалардың сарапшылары Қазақстан аумағында бірыңғай уақыт белдеуін белгілеу мәселесін зерттеді. Зерттей келе олар қазіргі сағат адам денсаулығына зиян екенін анықтады, деп хабарлайды El.kz ақпарат агенттігі.
Бүгінгі таңда Қазақстанда UTC+5 және UTC+6 екі уақыт белдеуі қолда­нылады. Осы жылдың ақпан айында қазақстандықтардың неғұрлым қолай­лы уақыт белдеуіне көшу туралы бір­неше рет өтініштеріне байланысты ведом­ствоаралық жұмыс тобы құрыл­ған. Жұмыс тобының құрамына кіретін әр­түрлі институттардың ғалымдары UTC+6 уақыт белдеуі табиғи күн уақы­тына сәйкес келмейтінін растап, ден­саулыққа теріс әсер ететінін анықтады.
Енді сарапшылар ағзаның биоло­гиялық сағаттарын сақтау үшін бүкіл ел бо­йынша UTC+5 бірыңғай уақытына көшуді ұсынып отыр.
Бұл жөнінде сарапшылар мен ға­лымдар орталық коммуникациялар алаңында талқыға салды. Сауда және интеграция министрлігі техникалық реттеу және метрология комитетінің төрағасы Қуаныш Елікбаев қазіргі уақытта еліміз екі уақыт UTC+5, UTC+6 белдеуінде екенін атап өтті.
Атырау, БҚО, Маңғыстау, Ақтөбе және Қызылорда облыстары 4-ші сағат белдеуі UTC+4, UTC+1 орналасса, Астана, Шымкент қалалары мен қалған 14 облыстар 5-ші уақыт UTC+5, UTC+1 белдеуінде. Адамның денсаулығы, экономика және қауіпсіздігі үшін табиғи уақытқа барынша жақын және тұрақты уақыт белдеуін пайдалану қажет. Қоғам белсенділері мен депу­таттар осы мәселені осы күнге дейін кө­теріп келді, – дейді техникалық рет­теу және метрология комитетінің төрағасы Қуаныш Елікбаев.
Бірыңғай уақыт белдеуіне көшудің пайдасы
Сарапшылар бұл өз кезегінде ден­­­сау­лыққа оң әсер етумен қатар, бір­­ың­ғай уақыт белдеуін белгілеу өңір­­лер арасындағы уақытша кедер­гі­лерді жоятынын айтты. Сондай-ақ, коммуникациялар мен бизнес-процестерді үйлестіруді жақсартады, экономиканың дамуына және мем­лекеттік органдардың өзара іс-қимы­лына ықпал етеді.
Қолданбалы хронобиология бо­йынша маман Болат Нұрхожаев «Ғы­лыми консенсус денсаулықты сақтау үшін күн уақытына байланысты жақын тұрақты уақыт белдеулерін барынша тиімді пайдалану керек. Осыны ескере отырып, барлық Қазақстан бойынша UTC+5 бірыңғай уақытына көшу ғы­лыми-зерттеу институттары мен ға­лым­дардың әріптестері қолдай­тын ең оңтайлы шешім ретінде қарас­ты­ры­лады», – деді.
Ал парламент мәжілісінің депутаты Еркін Әбіл бұл мәселе төңірегінде депутаттық сауал жолдаған. Мәжілісмен бірмандаттық округ бойынша Қостанай облысынан сайланғанын атап өтті және осы мәселе Қостанай облысы үшін ең өзекті екенін айтты.
Бірнеше жыл бойы бір топ азамат уақыт мәселесін көтеріп жүрді. Елімізде жалпы ШҚО болмаса, қалғандарында табиғи уақытпен айырмашалық бар. Бір сағат және бірнеше сағат есебімен. Ал Қостанайдың аудандарында екі сағатқа дейін жақын. Сол себепті осы мәселені көтеріп жүрген азаматтар біраз дауласып, облыстық әкімшілікті сотқа да берді. Сондықтан осы тақырыпты әлі күнге дейін көтеріп жүрмін. Басында қарсы болдым. Жалпы басында мен уақытты ауыстыруға емес, Астана мен әртүрлі белдеуде болуға қарсылық таныттым. Бұл экономикаға да әсер етеді, – дейді депутат Еркін Әбіл.
Адам денсаулығына әсері
«Астана» медицина университетінің қалыпты физиология кафедрасының меңгерушісі Курейш Хамчиевтің пікі­рінше, уақыттың табиғи өтуінен озу со­зылмалы шаршау мен аурулардың пайда болуына ықпал етеді.
Десинхроноз қазір көптеген өңір­лер­де болып жатқан нәрсе, яғни, био­­логиялық ырғақтардың сәйкес келмеуі ұзақ мерзімді шаршаудың, депрессияның, ұйқысыздықтың және өнімділіктің төмендеуінің себебі болып табылады. Мұның бәрі жүрек-қан тамырлары, қатерлі ісік және басқа аурулардың даму қаупінің факторлары. Циркадиялық немесе биологиялық ырғақтар біздің өміріміздің ажырамас бөлігі болып табылады және бұл цирка­диялық стрестерге қарсы тұру өте қиын. Сондықтан бүкіл республика халқының табиғи ырғағын синхронизациялау қажет, – деді ол.
Ғалымдар денсаулыққа жағымды әсер етумен қатар, бірыңғай уақыт белдеуін енгізу елдің әртүрлі аймақта­рының тұрғындары арасындағы уа­қыт­ша айырмашылықтарды жеңуге мүмкіндік беретінін айтты.
Әлемдегі 175 ел бірыңғай уақыт белдеуінде
Жұмыс тобының зерттеуі халық­аралық тәжірибені талдауды да қам­тыды. Әлемдегі 175 ел қазірдің өзінде бірыңғай уақыт белдеуін пайдаланады. Сарапшылар бұл осы бастаманың өзектілігін көрсететінін айтты.
Медицинада осыған байланысты зерттеулер 10 жылдың ішінде ғана болып жатыр. 2017 жылы мұны зертте­ген бір топ ғалым «Нобель» сыйлығын алғасын, бүкіл ғалам осы мәселеге назар аудара бастады. Соның ішінде Америкада, Еуропада зерттеулер өтті. Біздің еліміз енді ғана осы жайтқа көңіл бөліп жатырмыз. Сол себепті бұл өте өзекті. Сондай-ақ, ғылымның жаңа са­ласы деп айтуға болады. Бұрында осы белдеуде болдық. Бірақ кейін 30 жылдың ішінде уақытпен ойнап, декрет­тік уақыт, жазғы, қысқы уақыт деп анда-мында ауыстырып, аяғында +6 сағат айырмашылыққа тап болып отыр­мыз, – дейді мәжіліс депутаты Еркін Әбіл.
Ал дүниежүзілік халықаралық табиғи уақыт қолдаушылар альяны­сының мүшесі Болат Нұрхожаев «Қы­зылорда облысында 13 жылдай осы уа­қытты қайтару жөнінде зерттеу жұ­мысын жүргізіп, соның бәрін дәлелдеп өзіміздің уақытқа қайтардық. Соны енді 18 жылдай болды Қостанай облысы көтеріп келеді», – деді.
Маманның айтуынша, бұл мәселе бойынша әлем елдерінде үлкен зерттеу­лер жүріп жатыр.
Кеше ғана өздеріңіз естіген шығар­сыздар. Біздің парламент депутаттары бұл мәселені көтергесін, енді Қырғыз республикасының депутаттары да UTC+6 уақытынан UTC+5 уақытына көшу жөнінде бастама көтеріп жатыр. Сондықтан бұл мәселеде 43 беттен тұратын барлық дәлелдер жиналды. Есеп жобасы жасалды, – деді Болат Нұрхожаев.
Қазақстанның бір уақыт белдеуіне көшуі жөнінде Үкіметтің тиісті қаулысы «Ашық НҚА» порталында жарияланды. Астана, Алматы, Шымкент және рес­пуб­ликаның 12 облысында сағат тілі өз­гереді.
«Астана, Алматы, Шымкент қала­ла­рының, Абай, Ақмола, Алматы, Жам­был, Жетісу, Қарағанды, Қостанай, Пав­лодар СҚО, Түркістан, Ұлытау, ШҚО әкімдіктері 2024 жылғы 29 ақпаннан 2024 жылғы 1 наурызға қараған түні (сағат 00:00-де) жергілікті уақытты 1 сағатқа артқа ауыстырсын», – делінген құжатта.

Амангүл Тілейқызы.

Поделиться ссылкой: