Санитариялық-эпидемиологиялық қызметтің қоғамдағы рөлі

Халық денсаулығы – мемлекеттің
әлеуметтік-экономикалық дамуының
маңызды көрсеткіштерінің бірі. Қоғамның тұрақты дамуы үшін адамдардың
қауіпсіз өмір сүруі, сапалы ауыз сумен
және тағаммен қамтамасыз етілуі,
қоршаған ортаның қолайлы болуы
және жұқпалы аурулардың алдын алу
шараларының тиімді ұйымдастырылуы
қажет. Осы міндеттерді жүзеге асыруда
санитариялық-эпидемиологиялық
қызметтің орны ерекше.
Санитариялық-эпидемиологиялық
қызмет халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығын қамтамасыз етуге бағытталған мемлекеттік және қоғамдық денсаулық сақтау
жүйесінің маңызды бөлігі. Оның
қызметі ауруларды емдеуден бұрын
олардың пайда болу себептерін анықтап,
алдын алуға негізделеді. Сондықтан
санитариялық-эпидемиологиялық
бақылау халық денсаулығын қорғаудың
профилактикалық бағыты ретінде
қарастырылады.
Санитариялықэпидемиологиялық қызметтің
негізгі мақсаты
Санитариялық-эпидемиологиялық
қызметтің басты мақсаты – адамдардың
өмірі мен денсаулығына қауіп
төндіретін факторлардың алдын алу
және санитариялық-эпидемиологиялық
қауіпсіздікті қамтамасыз ету.
Бұл мақсатқа жету үшін бірнеше
негізгі міндет жүзеге асырылады:
– жұқпалы және паразиттік аурулардың алдын алу;
– эпидемиологиялық жағдайды
бақылау;
– аурулардың таралу себептері мен
факторларын зерттеу;
– ауыз судың қауіпсіздігін бақылау;
– тағам өнімдерінің санитариялық
талаптарға сәйкестігін бақылау;
– қоршаған орта факторларының
адам денсаулығына әсерін бағалау;
– білім беру, медицина және басқа да
әлеуметтік нысандардағы санитариялық
жағдайды бақылау;
– халық арасында санитариялықағарту жұмыстарын жүргізу;
– төтенше эпидемиологиялық жағдайлар кезінде қажетті профилактикалық шараларды ұйымдастыру.
Осы міндеттердің барлығы өзара
байланысты және халықтың денсаулығын сақтауға бағытталған.
Жұқпалы аурулардың алдын
алудағы рөлі
Санитариялық-эпидемиологиялық
қызметтің қоғамдағы ең маңызды
бағыттарының бірі – жұқпалы аурулардың таралуын болдырмау.
Жұқпалы аурулар адамнан адамға,
жануардан адамға, ластанған су мен
тағам арқылы немесе қоршаған орта
факторлары арқылы таралуы мүмкін.
Егер мұндай аурудың таралуына дер
кезінде тосқауыл қойылмаса, ол қысқа
уақыт ішінде көптеген адамдарға әсер
етуі ықтимал.
Сондықтан мамандар халық арасындағы аурушаңдық көрсеткіштерін
бақылайды, инфекциялық аурулардың
таралу динамикасын талдайды және
қауіп факторларын анықтайды. Ауру
жағдайы тіркелген кезде оның шығу
себептерін зерттеу және инфекцияның
әрі қарай таралуына жол бермеу шаралары жүргізіледі.
Бұл жұмыстың нәтижесінде эпидемиялық өршудің алдын алуға және
халықтың денсаулығын қорғауға мүмкіндік туады.
Вакцинацияның маңызы
Жұқпалы аурулардың алдын алуда
профилактикалық иммундаудың да
маңызы зор. Вакцинация адамның
белгілі бір инфекцияларға қарсы
қорғанысын қалыптастыруға көмектеседі және қоғамдағы инфекцияның
таралуын төмендетуге ықпал етеді.
Санитариялық-эпидемиологиялық
қызмет вакцинация мәселесінде эпидемиологиялық жағдайды бағалау, профилактикалық шараларды ұйымдастыру
және халыққа түсіндіру жұмыстарын
жүргізу сияқты бағыттарға қатысады.
Бұл жерде халықпен дұрыс ақпараттық жұмыс жүргізудің маңызы
ерекше. Себебі адамдар вакцинацияның
мақсатын, оның пайдасын және профилактикалық медицинаның маңызын түсінген жағдайда қоғамдық денсаулық
сақтау шараларының тиімділігі артады.
Ауыз су қауіпсіздігін
қамтамасыз ету
Адам денсаулығына әсер ететін
негізгі факторлардың бірі – ауыз
судың сапасы. Судың құрамында түрлі
микроорганизмдер немесе зиянды
химиялық заттар болған жағдайда,
ол адам денсаулығына қауіп төндіруі
мүмкін.
Сондықтан ауыз су көздерінің
санитариялық жағдайын бақылау,
судың сапасын зертханалық зерттеулер
арқылы бағалау және санитариялық
талаптардың сақталуын қамтамасыз
ету маңызды.
Таза әрі қауіпсіз ауыз су халық
арасында ішек инфекциялары және басқа
да су арқылы таралатын аурулардың
алдын алуға мүмкіндік береді. Бұл
әсіресе елді мекендердегі қоғамдық
денсаулықты қорғауда маңызды.
Тағам қауіпсіздігі
Санитариялық-эпидемиологиялық
қызметтің тағы бір маңызды бағыты
– тағам өнімдерінің қауіпсіздігін
қамтамасыз ету.
Тамақ өнімдерін өндіру, тасымалдау,
сақтау және сату барысында санитариялық талаптар сақталмаса,
тағамнан улану немесе инфекциялық
аурулардың таралу қаупі пайда болуы
мүмкін.
Осыған байланысты қоғамдық
тамақтану орындарында, азық-түлік
өндірісінде және басқа да нысандарда
санитариялық талаптардың орындалуы
маңызды. Өнімдердің дұрыс сақталуы,
жарамдылық мерзімінің сақталуы,
қызметкерлердің жеке гигиенасы және
өндірістік процестің тазалығы – тағам
қауіпсіздігінің негізгі шарттарының
бірі.
Білім беру ұйымдарындағы
санитариялық жағдай
Балалар мен жасөспірімдердің
денсаулығын қорғау санитариялықэпидемиологиялық қызметтің маңызды
бағыттарының қатарына жатады.
Мектептер мен балабақшаларда
санитариялық талаптардың сақталуы
балалардың денсаулығына тікелей
әсер етеді. Ғимараттардың тазалығы,
бөлмелердің желдетілуі, жарықтандыру,
ауыз су, тамақтану жағдайы және басқа
да факторлар тұрақты назарды қажет
етеді.
Балалар ұжымдарында инфекциялық
аурулардың таралу қаупі жоғары болуы
мүмкін. Сондықтан санитариялық
талаптарды сақтау, аурулардың алдын
алу және ата-аналар мен педагогтерге
түсіндіру жұмыстарын жүргізу ерекше
маңызды.
Медициналық ұйымдардағы
санитариялық қауіпсіздік
Медициналық мекемелерде санитариялық-эпидемиологиялық қауіпсіздікке қойылатын талаптар өте
жоғары болуы тиіс. Себебі ауруханаларда иммунитеті әлсіреген, түрлі
инфекцияларға бейім пациенттер көп
болады.
Медициналық ұйымдарда тазалық сақтау, дезинфекция жүргізу,
медициналық қалдықтарды дұрыс
жинау және жою, инфекциялық бақылау
шараларын ұйымдастыру сияқты
жұмыстардың маңызы зор.
Бұл шаралар медицина қызметкерлері мен пациенттер арасында
инфекциялардың таралу қаупін азайтуға
бағытталған.
Қоршаған ортаны қорғаудағы
рөлі
Адам денсаулығы қоршаған ортамен
тығыз байланысты. Ауаның, судың
және топырақтың ластануы, өндірістік
факторлар, шу, радиациялық және басқа
да физикалық немесе химиялық әсерлер
адамның денсаулығына кері ықпал етуі
мүмкін.
Санитариялық-эпидемиологиялық
бақылау қоршаған орта факторларының
адамға әсерін бағалауға бағытталған.
Бұл бағыттағы жұмыстардың мақсаты
– адам денсаулығына зиян келтіруі
мүмкін факторларды ерте анықтап,
олардың әсерін төмендету.
Сондықтан санитариялық-эпидемиологиялық қызмет тек медициналық
мәселелермен ғана емес, экологиялық
және әлеуметтік мәселелермен де тығыз
байланысты.
Санитариялық ағарту
жұмыстары
Халықтың санитариялық сауаттылығын арттыру – аурулардың алдын
алудың тиімді жолдарының бірі.
Адамдарға жеке гигиена ережелерін
сақтау, қолды дұрыс жуу, тағамды
дұрыс сақтау, қауіпсіз ауыз суды пайдалану, жұқпалы аурулардың алдын
алу және салауатты өмір салты туралы
ақпарат беру маңызды.
Мысалы, қарапайым қол жуу тәртібін
сақтау көптеген инфекциялардың
таралу қаупін төмендетуге көмектеседі.
Осы тұрғыдан алғанда, санитариялықэпидемиологиялық қызметтің ақпараттық және ағартушылық жұмысы
қоғам үшін үлкен маңызға ие.
Төтенше эпидемиологиялық
жағдайлар кезіндегі қызметі
Кей жағдайларда қоғамда жұқпалы
аурулардың таралу қаупі күрт артуы
мүмкін. Мұндай кезеңдерде санитариялық-эпидемиологиялық қызметтің
жұмысы ерекше маңызды болады.
Мамандар эпидемиологиялық
жағдайды бағалап, инфекцияның
таралу жолдарын анықтауға, қауіп
факторларын зерттеуге және алдын алу
шараларын ұйымдастыруға қатысады.
Мұндай жағдайларда мемлекеттік органдардың, медицина қызметкерлерінің, зертханалардың, білім беру
ұйымдарының және халықтың өзара
үйлесімді әрекеті қажет. Бірлескен
жұмыс инфекцияның таралуын шектеуге мүмкіндік береді.
Қазіргі қоғамдағы маңызы
Қазіргі заманда адамдардың халықаралық қозғалысы артып, мемлекеттер
арасындағы экономикалық және әлеуметтік байланыстар күшейіп келеді. Бұл
жағдай жаңа инфекциялардың бір елден
екінші елге таралу қаупін де арттыруы
мүмкін.
Сонымен қатар климаттың өзгеруі,
урбандалу, халық тығыздығының өсуі
және қоршаған ортаға түсетін антропогендік жүктеменің артуы қоғамдық
денсаулыққа жаңа талаптар қояды.
Осы себепті санитариялық-эпидемиологиялық қызмет үнемі жетілдіріліп, заманауи зертханалық
диагностика, ақпараттық технологиялар
және эпидемиологиялық мониторинг
әдістері қолданылуы қажет.
Қоғам мен азаматтардың
жауапкершілігі
Санитариялық-эпидемиологиялық
қауіпсіздікті тек мемлекеттік органдардың күшімен қамтамасыз ету мүмкін
емес. Бұл мәселеде әрбір азаматтың
жауапкершілігі де маңызды.
Әр адам:
– жеке бас гигиенасын сақтауы;
– тағам өнімдерін дұрыс сақтауы;
– ауыз судың қауіпсіздігіне көңіл
бөлуі;
– ауру белгілері байқалған жағдайда
медициналық көмекке жүгінуі;
– қоғамдық орындарда санитариялық
талаптарды орындауы;
– санитариялық және профилактикалық шараларға жауапкершілікпен
қарауы қажет.
Яғни санитариялық мәдениет – қоғамның жалпы мәдениетінің маңызды
бөлігі.
Қорытынды
Қорытындылай келе, санитариялықэпидемиологиялық қызметтің қоғамдағы рөлі өте кең әрі маңызды. Ол
жұқпалы аурулардың алдын алуға, халықты қауіпсіз ауыз сумен және тағаммен
қамтамасыз етуге, қоршаған ортаның
адам денсаулығына әсерін бақылауға,
білім беру және медициналық ұйымдардағы санитариялық жағдайды жақсартуға бағытталған.
Бұл қызметтің негізгі ерекшелігі –
ауруды емдеуден гөрі оның алдын алуға
басымдық беруі. Алдын алу шаралары
дұрыс ұйымдастырылған жағдайда
көптеген аурулардың таралу қаупін
азайтып, халықтың өмір сүру сапасын
жақсартуға болады.
Мұрат МУХАМЕТРАХИМОВ,
Жамбыл облысының санитариялық-эпидемиологиялық департаменті басшысының орынбасары.

Поделиться ссылкой: